Σμύρνη 1919 - 1922. Αριστείδης Στεργιάδης εναντίον Χρυσόστομου

Γράφτηκε από την

Smirni TzanakarisΜικρά Ασία. Ένας τόπος που αποτέλεσε τον πόθο όλων των Ελλήνων. Χαμένες Πατρίδες και ένα δάκρυ στα μάτια κυλά, όταν σκέφτεται κάποιος τι είχαμε και τι χάσαμε. Άπειρες σελίδες έχουν γραφτεί για τα αιματοβαμμένα εκείνα χώματα. Για την τραγωδία που έζησε ο ελληνικός πληθυσμός της Σμύρνης, του Αϊβαλιού, του Κορδελιού, του Αϊδινίου και γενικότερα όλης της περιοχής. Αμέτρητα μυθιστορήματα βασισμένα στον πόνο της προσφυγιάς, στην υποδοχή των προσφύγων και στις προσπάθειες των Μικρασιατών να αναγεννηθούν από τις στάχτες τους έχουν κυκλοφορήσει.

Και άλλα τόσα ιστορικά βιβλία, βασισμένα σε έγγραφα, επιστολές, δημοσιεύματα εφημερίδων, μαρτυρίες πολιτικών της εποχής, έχουν επιχειρήσει να παρουσιάσουν και να «εξηγήσουν» το θέμα της Μικρασιατικής Καταστροφής και το γιατί το όραμα του Ελευθέριου Βενιζέλου για την Μεγάλη Ιδέα κατέληξε σε μία ανείπωτη τραγωδία. Πολλοί ιστορικοί προσπάθησαν να «αναλύσουν» τον ρόλο του Ύπατου Αρμοστή της Σμύρνης, Αριστείδη Στεργιάδη, και να ερμηνεύσουν τον ιδιόρρυθμο χαρακτήρα του. Ανάμεσα τους και ο έγκριτος ιστορικός συγγραφέας Βασίλης Τζανακάρης, ο οποίος με το βιβλίο του «Σμύρνη 1919 – 1922. Αριστείδης Στεργιάδης εναντίον Χρυσόστομου» παρουσιάζει τις δύο σπουδαιότερες προσωπικότητες της Μικρασιατικής Καταστροφής και τον ρόλο τους για τα γεγονότα της τριετίας, που άλλαξε το ρ της ιστορίας.

Έχοντας γράψει τη «Δακρυσμένη Μικρά Ασία», «Το όνομα της προσφυγιάς» και το «Εις θάνατον», ο κύριος Τζανακάρης έρχεται να «συμπληρώσει» το θαυμάσιο έργο του για τη Μικρά Ασία με το καινούργιο του βιβλίο «Σμύρνη, 1919 – 1922. Αριστείδης Στεργιάδης εναντίον Χρυσόστομου». Δεν διστάζει να ασχοληθεί με μία προσωπικότητα που προκάλεσε και ακόμα προκαλεί διχόνοια. Ψυχρός εκτελεστής; Προδότης; Φανατικά προσκολλημένος στην ελληνοτουρκική φιλία και συνύπαρξη; Ή απλά ρεαλιστής και γνώστης της πραγματικότητας; Τι από όλα αυτά ήταν ο Αριστείδης Στεργιάδης, στον οποίο φόρτωσαν τον όλεθρο! Και απέναντί του, ο Μητροπολίτης Σμύρνης, Χρυσόστομος. Ο εθνομάρτυρας του γένους. Ο ποιμενάρχης που έμεινε μέχρι τελευταία στιγμή δίπλα στο ποίμνιό του και πέθανε μαρτυρικά για την πίστη του, για τις ιδέες του, για τον ελληνισμό. Πιστός; Αλτρουιστής; Ή απλά εγωιστής που επεδίωκε την προβολή και εθνικιστής; Τι ακριβώς ήταν ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος και πόσο επηρέασε η στάση του την εξέλιξη της Μεγάλης Ιδέας;

Η «Σμύρνη, 1919-1922. Αριστείδης Στεργιάδης εναντίον Χρυσόστομου» είναι ένα βιβλίο που καταγράφει τη σύγκρουση ανάμεσα σε δύο εξέχουσες προσωπικότητες, ανάμεσα σε δύο εξουσίες, την πολιτική και την θρησκευτική. Μία σύγκρουση ανάμεσα σε έναν άνθρωπο που πρόσφερε μέχρι τελευταία σταγόνα του αίματός του για την ελευθερία του ελληνισμού στη Μικρά Ασία και ενός ανθρώπου, φανατικού της ελληνοτουρκικής φιλίας, που μισήθηκε όσο κανείς άλλος στην ιστορία του ελληνικού έθνους. «Έπαθλο» της σύγκρουσης; Η Μικρά Ασία. Αποτέλεσμα; Η καταστροφή.

Μία ολόκληρη εποχή, ήθη, έθιμα, καθημερινότητα, πάθη, ελπίδες, όνειρα, ίντριγκες, συνομωσίες, πολιτικά παιχνίδια, πόλεμος, όλεθρος, πόνος, ξεπηδάνε μέσα από το βιβλίο του κυρίου Τζανακάρη, ο οποίος μέσα από ιστορικά έγγραφα, δημοσιεύματα, επιστολές, μαρτυρίες, προσπαθεί να σκιαγραφήσει τον χαρακτήρα των δύο «ηγετών» της περιόδου εκείνης. Ένα βιβλίο που έρχεται 100 χρόνια μετά την θρυλική απόβαση του ελληνικού στρατού στη Σμύρνη και τα αιματηρά γεγονότα που ακολούθησαν την ίδια μέρα και αποτέλεσαν την αρχή της τραγωδίας. aristidis stergiadis

Ο κύριος Τζανακάρης με την ολοκληρωμένη και τεκμηριωμένη έρευνά του παρουσιάζει όλη την εξέλιξη της ιστορίας των τριών αυτών χρόνων και φωτίζει πλευρές που μέχρι τώρα δεν είχαν φωτιστεί ιδιαίτερα. Χωρίς δογματισμούς, χωρίς συναισθηματισμούς, αλλά με άψογη χρήση της αφηγηματικής εξιστόρησης, ο κύριος Τζανακάρης καταφέρνει να συνδυάσει μοναδικά την καταγραφή των αρχείων, των τεκμηρίων, των εγγράφων, με τη μυθιστορηματική αφήγηση. Και αυτό, θεωρώ, ότι είναι ένα σπουδαίο επίτευγμα του συγγραφέα, καθώς δεν κουράζει, ούτε προκαλεί αδιαφορία, με την ψυχρή παρουσίαση των ιστορικών γεγονότων μέσω εγγράφων, αρχείων, και άλλων.

Αντιθέτως, δίνοντας στην αρχή το ιστορικό πλαίσιο της εποχής, παρουσιάζοντας τις πολιτικές εξελίξεις λίγο πριν την αποβίβαση του ελληνικού στρατού στη Σμύρνη, μας προσφέρει τη δυνατότητα να αποκτήσουμε πλήρη γνώση των όσων προηγήθηκαν, έτσι ώστε στη συνέχεια να κατανοήσουμε πολλές από τις ενέργειες των άμεσα εμπλεκομένων, τις αντιδράσεις των Ελλήνων πολιτικών στην Αθήνα και των κατοίκων της Σμύρνης, καθώς και τον τρόπο δράσης των Μεγάλων Δυνάμεων.

Οι επιστολές ανάμεσα στου δύο άντρες, αλλά και προς τον Βενιζέλο, τους στρατηγούς, και τους ηγέτες των ξένων, φωτίζουν ακόμα πιο πολύ τον χαρακτήρα τόσο του Αριστείδη Στεργιάδη, όσο και του Μητροπολίτη Χρυσόστομου. Ορθολογιστικές του Ύπατου Αρμοστή, συναισθηματικές του Μητροπολίτη, με ένα κοινό, ωστόσο, χαρακτηριστικό την κραυγή αγωνίας και των δύο για την κατάσταση στη Σμύρνη και την πορεία για την καταστροφή.

Διαβάζοντας το βιβλίο θαύμασα για άλλη μία φορά τη γραφή του κυρίου Τζανακάρη, και αυτό γιατί παρουσιάζει με αντικειμενικό τρόπο τα γεγονότα και τους πρωταγωνιστές. Δεν διστάζει να παρουσιάσει και τις αγριότητες του ελληνικού στρατού όταν αποβιβάστηκε στη Σμύρνη, ένα γεγονός που γενικότερα έχει αποσιωπηθεί. Δεν μεροληπτεί υπέρ του Μητροπολίτη. Δεν καταδικάζει τον Στεργιάδη. Εν γένει δεν κρίνει, δεν δικάζει και δεν καταδικάζει. Μας αφήνει να βγάλουμε μόνοι μας τα συμπεράσματά μας.

Τι θα γινόταν αν ο Βενιζέλος δεν επέμενε τόσο στην τοποθέτηση του Στεργιάδη στη θέση του Ύπατου Αρμοστή; Αν ο Μητροπολίτης ήταν λίγο πιο διαλλακτικός; Αν ο ελληνικός στρατός δεν διέπραττε εγκλήματα κατά των Τούρκων; Αν ο Στεργιάδης ήταν πιο προσιτός στους Έλληνες της Σμύρνης; Αν δεν ήταν τόσο «φιλότουρκος»; Αν ο Βενιζέλος δεν έχανε τις εκλογές; Αν οι αντιβενιζελικοί δεν έφερναν πίσω τον βασιλιά; Αν οι Μεγάλες Δυνάμεις κρατούσαν σταθερή πολιτική; Ερωτήματα, που παρά το πέρας 100 χρόνων, ακόμα δεν μπορούν να απαντηθούν, ωστόσο μπορούν να επαναδιατυπωθούν και να τα απαντήσουμε με μία άλλη οπτική, ίσως πιο αντικειμενική.

xrisostomos smirnisΠολλές φορές έπιασα τον εαυτό μου να θυμώνει με τον ψυχρό γραφειοκράτη, Αριστείδη Στεργιάδη και από την άλλη να σκέφτομαι ότι έπρεπε να είναι αντικειμενικός, καθώς είχε κληθεί να διοικήσει μία από τις πιο δύσκολες περιοχές. Έντονα συναισθήματα συμπόνιας και θλίψης με γέμιζαν και όταν διάβαζα τις επιστολές του Χρυσόστομου ή τα περιστατικά στις συναντήσεις των δύο. Και εκεί πάντα είχα δίλλημα. Από τη μία θαύμαζα την πίστη του Μητροπολίτη, από την άλλη σκεφτόμουν μήπως τελικά εθελοτυφλούσε; Ένοιωθα θυμό καθώς μέσα από το τεράστιο υλικό έβλεπα τον όλεθρο να πλησιάζει και παρόλα αυτά πολιτικοί και στρατιωτικοί δεν έκαναν κάτι να γλιτώσουν. Σκεφτόμουν με οργή «Μα καλά, δεν αντιλαμβάνονται τον κίνδυνο;». Όμως, κάθε φορά επικρατούσε η λογική και επιχειρούσα να δώσω απαντήσεις μέσω αυτής. Το βιβλίο του κυρίου Τζανακάρη αποτελεί ένα έναυσμα ανάγνωσης της ιστορίας με αντικειμενικότητα και αυτογνωσία.

Και μέσω αυτής «έκρινα» τον Αριστείδη Στεργιάδη, τον οξύθυμο χαρακτήρα του, τις ακραίες αντιδράσεις του απέναντι στους Έλληνες, την υπερβολική εύνοια απέναντι στους Τούρκους. Και μέσω αυτής «έκρινα» τον Μητροπολίτη Χρυσόστομο, την πίστη του στον Θεό, τον αγώνα του για την ελευθερία της Μικράς Ασίας, τη θυσία του. Δύο άντρες εκ διαμέτρου αντίθετοι, δύο άντρες που έφτασαν στα άκρα, δύο άντρες που προσπάθησαν – ο καθένας με διαφορετικό τρόπο – να φέρουν εις πέρας το μεγαλεπήβολο σχέδιο του Βενιζέλου, το όραμα της Μεγάλης Ιδέας.

Χρυσή-Σίσυ Αγγελίδου

Από Κομοτηνή και Καλαμάτα, κατέληξα στον Άγιο Νικόλαο Κρήτης, μετανάστρια του έρωτα. Λατρεύω τα ταξίδια και έχω γυρίσει σε πολλά - πολλά μέρη. Αλλά πάνω από όλα λατρεύω τα ταξίδια της ψυχής! Και έχω κάνει πολλά! Μέσα από την μοναδική, παντοτινή, ανεκτίμητη αγάπη για τα βιβλία. Αυτή την αγάπη -και όχι μόνο- θέλω να μοιραστώ μαζί σας.

Διαβάστε περισσότερα