eikona 10  Agia Sofia vradi

 

  27 Δεκεμβρίου 537 μ.Χ. και ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός, ο Αρχιερέας, οι ιερείς και όλοι οι κάτοικοι της Κωνσταντινούπολης είναι συγκεντρωμένοι μπροστά στο μεγαλούργημα του Ανθεμίου από τις Τράλλεις και του Ισίδωρου από τη Μίλητο, για να παρακολουθήσουν τα εγκαίνια του ναού. Το στολίδι της Ορθοδοξίας, Η του Θεού Σοφία, είναι πραγματικότητα. Ένα στολίδι που μέχρι σήμερα συγκινεί εμάς, αλλά και όλους τους ανθρώπους από τα πέρατα της γης που επισκέπτονται την Κωνσταντινούπολη.

    Ένα μοναδικό αίσθημα κατακλύζει την καρδιά σου μόλις περάσεις την Βασιλική Πόρτα και εισέλθεις μέσα στο χώρο της Εκκλησίας. Το φως που πλημμυρίζει το ναό σε κάνει αυτόματα να σηκώσεις το κεφάλι και να κοιτάξεις προς τα πάνω. Και τότε όλα σταματάνε. Κανείς και τίποτα δεν μπορεί να αποσπάσει το βλέμμα σου από τον σπουδαίο και απαράμιλλο αριστούργημα. Τον τρούλο. Επιβλητικός, σαν να αιωρείται στον αέρα, σαν να τον κρατά το χέρι του Θεού, στέκεται πάνω από τον κυρίως ναό, ο οποίος έχει σχήμα κύβου. Αυτό είναι και το αρχιτεκτονικό επίτευγμα των Ανθεμίου και Ισιδώρου. Κατάφεραν να τετραγωνίσουν τον κύκλο.

     Και το βλέμμα συνεχίζει το εκπληκτικό του ταξίδι στον διάκοσμο της Αγίας Σοφίας. Κίονες από πορφύρα, λευκό και πράσινο μάρμαρο, τοίχοι με πολύχρωμα μάρμαρα, κιονόκρανα (με μπλε και χρυσαφί σχέδια), εγκλωβίζουν τα μάτια του επισκέπτη. Ο τεράστιος πολυέλαιος, πλαισιωμένος από μικρότερους, με χιλιάδες κεριά που άναβαν τη νύχτα, σε συνδυασμό με τον εξωτερικό φωτισμό, έκαναν την εκκλησία να λάμπει και να μοιάζει με πυροτέχνημα.

     Όμως, εκεί που τα συναισθήματα μπερδεύονται, μπλέκονται μεταξύ τους, και από τη μία νοιώθεις γαλήνη, ενθουσιασμό, έκσταση, αλλά και θυμό και οργή, είναι όταν βρίσκεσαι μπροστά στα ψηφιδωτά. Θυμό και οργή όταν τα βλέπεις μισοκατεστραμένα, καθώς είχαν καλυφθεί από ασβέστη μετά την άλωση. Τα μοναδικά που σώθηκαν ακέραια ήταν όλα όσα κοίταζαν προς τη Μέκκα (Ιερός Τόπος των Μουσουλμάνων). Έκσταση και θαυμασμό όταν παρατηρείς τις λεπτομέρειες των ψηφιδωτών, τις χρυσές, μπλε, κόκκινες, κίτρινες, καφέ ψηφίδες που όλες μαζί δημιουργούν καταπληκτικές εικόνες.

     Από αυτές που εγώ ξεχωρίζω είναι η «Ένθρονος Θεοτόκος» (10ος αιώνας, στο τύμπανο του τόξου της Νότιας Πύλης του νάρθηκα). Στη μέση του ψηφιδωτού κάθεται σε θρόνο η Θεοτόκος έχοντας στην αγκαλιά της τον Χριστό. Αριστερά είναι ο Ιουστινιανός ο οποίος της προσφέρει την εκκλησία της Αγίας Σοφίας και δεξιά ο Κωνσταντίνος ο οποίος της προσφέρει την Κωνσταντινούπολη. Μία εικόνα, χίλιες λέξεις. Όλη η Πόλη υπό την προστασία της Θεοτόκου.

eikona 12 mosaika

    Και συνεχίζοντας την περιήγησή σου συναντάς τη Στήλη του Αγίου Γρηγορίου του Θαυματουργού, όπου ο Ιουστινιανός έβαζε το δάχτυλό του στην χάλκινη οπή, έκανε μία πλήρη περιστροφή του χεριού και θεραπευόταν από τις ημικρανίες του (Σήμερα, οι επισκέπτες βάζουν το δάχτυλο, κάνουν μία περιστροφή προς τα δεξιά και μετά μία ευχή). Στη συνέχεια στο δεξί κλίτος του ναού στέκεσαι μπροστά στην «Κλειστή Πύλη» και έρχεται δίπλα σου ο Κωνσταντίνος ο Παλαιολόγος (Μαρμαρωμένος Βασιλιάς) και σου δίνει την υπόσχεση ότι θα «ξεμαρμαρώσει» και πάλι με χρόνια με καιρούς, πάλι δικιά μας θα είναι.

    Λίγο πιο κάτω είναι η στήλη με το αποτύπωμα από την παλάμη του Μωάμεθ και τη χαρακιά από το σπαθί του. Τόσο ψηλά που απλά απορείς! Μα τον Δούρειο Ίππο είχε για άλογο ο Μωάμεθ; Η απάντηση σε συγκλονίζει … Τα πτώματα μέσα στην εκκλησία ήταν χιλιάδες, βουνό δημιουργούσαν, και πάνω σε αυτά πατούσε το άλογο του Πορθητή. Και σε μια απότομη κίνηση, έβαλε το χέρι του στην κολώνα για να στηριχθεί και να μην πέσει.

    Και φτάνεις στο σημείο που ήταν η Αγία Τράπεζα. Κατασκευασμένη από καθαρό χρυσό και σμάλτο, διακοσμημένη με σπάνια κοσμήματα, περίμενε κάθε φορά την τέλεση της Θείας Κοινωνίας, μέσα στο χρυσοκέντητο και μεταξωτό διακοσμημένο Ιερό. Και φτιάχνεις νοερά εικόνες με τον ιερέα να λειτουργεί, με τους Σταυροφόρους να λεηλατούν το κόσμημα αυτό και παλλακίδες να χορεύουν λάγνους χορούς πάνω της. Και φτιάχνεις νοερά εικόνες με τους Τούρκους να σφάζουν χιλιάδες πιστούς την 29η Μαΐου 1453. Και απλά στέκεσαι και φαντάζεσαι. Και απλά προσπαθείς να αποφορτιστείς από όλη αυτή την ένταση.

    Τι να πρωτοθαυμάσεις;! Τι να πρωτοαναφέρεις; Το σημείο όπου υπήρχε ο θρόνος του αυτοκράτορα; Τη σκάλα που οδηγεί στον γυναικωνίτη, όπου με άλογα ανέβαινε η Θεοδώρα; Το σημείο όπου ήταν ο θρόνος της αυτοκράτειρας; Η αίθουσα των συμβουλίων; Εκεί πραγματικά ένοιωσα ρίγος, καθώς συνειδητοποίησα ότι εκεί έλαβαν μέρος Οικουμενικές Σύνοδοι, συμβούλια όπου πάρθηκαν σημαντικές αποφάσεις. Εκεί μέσα έλαβαν χώρα όλα όσα έμαθα στο μάθημα «Εκκλησιαστική Ιστορία» της σχολής μου. Και ξαφνικά το μάθημα της Ιστορίας αποκτά υπόσταση. Από το «μαθαίνω για να δώσω το μάθημα» μεταμορφώνεται σε κάτι ζωντανό, σε κάτι που σε βάζει σε σκέψεις, αναλύσεις και σε νέα κατανόηση της ιστορίας.

     Η ξενάγηση στην Αγία Σοφία δεν είναι μία απλή επίσκεψη σε ένα μουσείο. Η ξενάγηση στην Αγία Σοφία είναι ένα ταξίδι στο παρελθόν. Ένα ταξίδι σε ιστορίες και θρύλους. Όσο κι αν γράφω, δεν θα μπορέσω ποτέ να εκφράσω όλα όσα ένοιωθα κάθε φορά που επισκεπτόμουν την Αγία Σοφία. Οι λέξεις είναι ελάχιστες, μπροστά σε αυτό το μοναδικής ομορφιάς δημιούργημα. Όταν πλέον έχεις τελειώσει την βόλτα σου μέσα στην εκκλησία, όταν έχεις τελειώσει την βόλτα σου μέσα στα σοκάκια της ιστορίας και στέκεσαι εκεί όπου κάποτε ήταν η κρήνη με την καρκινική φράση (διαβάζεται και από αριστερά, και από δεξιά) «ΝΙΨΟΝΑΝΟΜΗΜΑΤΑΜΗΜΟΝΑΝΟΨΙΝ» (Καθάρισε τις αμαρτίες σου, όχι μόνο την όψη σου) και κοιτάς το ναό, καταλαβαίνεις γιατί ο Ιουστινιανός όταν αντίκρισε το ναό φώναξε «Νενίκηκά σε Σολομών» (εννοώντας ότι η Αγία Σοφία ξεπερνούσε σε κάλλος και μεγαλοπρέπεια το Ναό του Σολομώντα στην Ιερουσαλήμ).

 

 

Χρυσή-Σίσυ Αγγελίδου

Από Κομοτηνή και Καλαμάτα, κατέληξα στον Άγιο Νικόλαο Κρήτης, μετανάστρια του έρωτα. Λατρεύω τα ταξίδια και έχω γυρίσει σε πολλά - πολλά μέρη. Αλλά πάνω από όλα λατρεύω τα ταξίδια της ψυχής! Και έχω κάνει πολλά! Μέσα από την μοναδική, παντοτινή, ανεκτίμητη αγάπη για τα βιβλία. Αυτή την αγάπη -και όχι μόνο- θέλω να μοιραστώ μαζί σας.

Διαβάστε περισσότερα