Εξομολογήσεις ... με την Ιωάννα Θεοδωράτου

Γράφτηκε από την

eikona 3 theodoratou

1922. Χιλιάδες Μικρασιάτες καταφεύγουν στα ελληνικά νησιά για να γλιτώσουν από την κόλαση της Σμύρνης. Την Ελισσώ με την οικογένειά της θα τη βγάλει η βάρκα στη Χίο, όπου το Κάστρο θα γίνει η πατρίδα της. Απέναντί τους θα βρίσκουν ενίοτε εχθρική την τοπική κοινωνία (από το οπισθόφυλλο) ...

Την Ελλισώ θα γνωρίσουμε σήμερα μέσα απο την συζήτησή μας με την συγγραφέα Ιωάννα Θεοδωράτου ... 

 

  1. Καλησπέρα, κυρία Θεοδωράτου. Αρχικά θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για τη συνέντευξη που παραχωρείτε στο site μας Aisthisis.gr για το καινούργιο σας βιβλίο «Στο Κάστρο που στοιχειώσαμε». Μετά τον «Αύγουστο Οίνο», ένα βιβλίο που μας ταξιδεύει στα παιδικά μας καλοκαίρια, έρχεται ένα ιστορικό μυθιστόρημα. Τι ήταν αυτό που σας ώθησε να στραφείτε σε αυτό το είδος μυθιστορήματος;

Μία βόλτα στο Κάστρο της Χίου ξύπνησε την αγάπη μου για την ιστορία και τη λαογραφία. Εικόνες από ερειπωμένα σπίτια, παρατημένες στο έλεος του χρόνου σαχνισιές, γιαγιάδες που είχαν στήσει στις αυλές λακιρντί πυροδότησαν την έμπνευσή μου.

 

  1. «Στο Κάστρο που στοιχειώσαμε», λοιπόν, και η κεντρική ιστορία είναι το Κάστρο της Χίου. Καταγόμενη από εκεί, να υποθέσω ότι ακούγατε ιστορίες για το Κάστρο όταν ήσασταν μικρή, οι οποίες σας ώθησαν σήμερα να γράψετε το βιβλίο;

Όχι, δεν είχα καμία σχέση με το Φρούριο της Χίου ούτε έχω στη Χίο ρίζες προσφυγικές. Εκεί έγκειτο και η δυσκολία του εγχειρήματος: αποπειράθηκα να πλάσω και ν’ αναβιώσω ένα χώρο για τον οποίο δεν είχα ακούσματα κι ούτε βιώματα, αφού έως τότε πολύ λίγες ήταν οι επισκέψεις μου.

 

  1. Πώς νοιώθατε όταν ακούγατε τέτοιες εξομολογήσεις από τους παππούδες σας, τις γιαγιάδες σας ή απλούς ανθρώπους;

Μαρτυρίες έχω ακούσει πράγματι από τη γιαγιά μου κυρίως, αφορώσες τη ζωή στο Βροντάδο της Χίου ή δευτερευόντως τη Χώρα. Με βοήθησαν όμως να φανταστώ τη Χίο μερικών δεκαετιών πίσω. Παράλληλα για τις ανάγκες του βιβλίου έψαξα και βρήκα πρόσφυγες εν ζωή, συνομήλικους με την ηρωίδα μου, από τους οποίους άντλησα σημαντικές λεπτομέρειες για το Κάστρο και τη ζωή σε αυτό.

 

  1. Πόσο εύκολο σας ήταν να συνδυάσετε την πραγματικότητα με τη μυθοπλασία;

Ποτέ δεν είναι εύκολο, αλλά νομίζω η μαεστρία ενός λογοτέχνη εκεί φαίνεται∙ στο να τοποθετεί σε ένα περιβάλλον πραγματικό μια φανταστική ιστορία κάνοντάς την ταυτόχρονα να δείχνει όσο πιο ρεαλιστική γίνεται.

 

  1. Και ερχόμαστε στην πρωταγωνίστρια. Η γιαγιά Ελισσώ δίνει ένα τετράδιο, με ιστορίες από τη ζωής της, στην εγγονή της, προκειμένου να ψάξει εσωτερικά μέσα της και να βρει την αλήθεια που ψάχνει. Τελικά, χρειαζόμαστε να νοιώσουμε τον πόνο και τον αγώνα του άλλου για να καταλάβουμε πόσο σημαντική είναι η ζωή και να μην προσκολλάμε σε μικρά πράγματα;

Είναι μια μέθοδος κι αυτή που μας κάνει να συνειδητοποιηθούμε ίσως. Καμιά φορά μια λέξη, μια φράση, ένα ανάγνωσμα ενός ανθρώπου που έχει ζήσει περισσότερα από εμάς μπορεί να δώσει απάντηση σε θέματα που μας προβληματίζουν.

 

  1. Η Ελισσώ, λοιπόν, έρχεται προσφυγοπούλα μαζί με την οικογένειά της το 1922 στη Χίο. Πολλά περιστατικά μου θύμισαν διηγήσεις του παππού μου, κυρίως στο θέμα της αντιμετώπισής τους, και ακόμα θυμάμαι την πικρία του όταν έλεγε ότι μια ζωή ήταν «ο πρόσφυγας». Και σήμερα, βιώνοντας πάλι, μία παρόμοια κατάσταση με το προσφυγικό, παρατηρούμε συχνά παρόμοιες αντιδράσεις. Γιατί πιστεύετε ότι οι άνθρωποι είναι τόσο εχθρικοί απέναντι σε ανθρώπους που έχουν χάσει τα πάντα;

Πιστεύω ότι είναι φόβος∙ ο φόβος απέναντι σ’ εκείνον που έρχεται να «ενοχλήσει» την καθημερινότητα και τα κεκτημένα. Ο φόβος για το πόσο θ’ αναστατωθούν οι ζωές μας. Ο φόβος του αγνώστου. Δεν είναι μόνο απέναντι σε ανθρώπους που έχουν χάσει τα πάντα. Είναι απέναντι σε όποιον έρχεται να διαταράξει την ησυχία μας.

 

  1. Παρόλα αυτά κατάφεραν να ξεπεράσουν την τραγωδία. Στάθηκαν στα πόδια τους και μάλιστα η Ελισσώ σπούδασε, πάλεψε κάθε δαίμονα που εμφανιζόταν μπροστά της, νίκησε κάθε κακοτυχία. Τι ήταν αυτό που της έδινε δύναμη;

Η Ελισσώ ήταν ένας δυνατός χαρακτήρας. Η οικογένειά της, βέβαια, στεκόταν αρωγός στις προσπάθειές της και μάλιστα την ενθάρρυνε να κάνει πράγματα που για εκείνη την εποχή ξέφευγαν από το μέσο όρο, όπως να σπουδάσει. Ήταν κι ο χαρακτήρας της τέτοιος όμως: τολμηρή, δυναμική, παθιασμένη.

 

  1. Ο έρωτάς της για τον Μαθιό γκρεμίζεται με την αποκάλυψη μιας τραγικής πτυχής της προσωπικότητάς του, των απόψεών του, των ιδεών του. Πώς γίνεται να κάνουμε λάθος εκτίμηση για κάποιον; Η ανάγκη της να αγαπηθεί μήπως την έκανε να μην βλέπει καθαρά;

Εν προκειμένω ήταν οι συνθήκες που επηρέασαν το Μαθιό. Τα ταραγμένα χρόνια του Εμφυλίου έφεραν στο φως ιστορίες ακόμη και για αδέρφια μου μισιόντουσαν. Η ιδεολογία του Μαθιού ορθώθηκε απειλητικά σαν πέλεκυς για την Ελισσώ, η οποία σ’ εκείνο πια το χρονικό σημείο είχε φτάσει να καταδικάζει συνειδητά τη μισαλλοδοξία και τον πολιτικό φανατισμό.

  1. Μέσα από τις τόσο ξεχωριστές ιστορίες με συγκλόνισε η ιστορία της Ματρώνας και του Λιοντή. Τελικά, η αγάπη είναι η κινητήριος δύναμη να ξεπεραστούν όλα τα εμπόδια ή υποχωρεί μπροστά στις απαιτήσεις των άλλων;

Για αιώνες ολόκληρους και για χιλιάδες ανθρώπους η εξεύρεση ερωτικού συντρόφου ήταν επιλογή άλλων. Μερικοί κατάφεραν να θριαμβεύσουν, επιλέγοντας εκείνο που ήθελαν, και κάποιοι συνεθλίβησαν κάτω από επιλογές τρίτων. Δεν μπορώ να σας πω ότι με την αγάπη ή τον έρωτα ξεπερνιούνται όλα τα εμπόδια∙ δε θα ήταν ρεαλιστικό κι εγώ παρά τον ιδεαλισμό μου δεν παύω να είμαι ρεαλίστρια. Το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι αξίζει να προσπαθούμε για εκείνον/ην που αγαπάμε.

 

  1. Η Αλισαβώ! Δεν έχω λόγια να την χαρακτηρίσω. Η κακία προσωποποιημένη. Μέσα από την ιστορία της δεν μπόρεσα να βρω κάτι να τη δικαιολογήσω. Τι είναι αυτό που κάνει τους ανθρώπους να έχουν τόσο μίσος για τους συνανθρώπους τους;

Θα ήταν ατέλειωτος νομίζω ο κατάλογος με τα εκάστοτε ελατήρια που μπορεί να έχει η κακία. Απωθημένα, αδυναμία χαρακτήρα, επιλογές που έκαναν άλλοι για εμάς, ζήλια, φθόνος για εκείνα που έχει κάποιος κι όχι εμείς, είναι ενδεικτικά μερικοί λόγοι που πυροδοτούν το μίσος και την κακία.

 

  1. Τελικά, το Κάστρο στοίχειωσε τις ζωές των ανθρώπων που κατοικούσαν εκεί ή οι άνθρωποι στοίχειωσαν το Κάστρο;

Και τα δύο! Το Κάστρο τους στοίχειωσε, γιατί έγινε η μόνιμη πατρίδα τους συνδέοντάς τους άρρηκτα με την προσφυγιά τους, αλλά κι εκείνοι το στοίχειωσαν με τις ζωές τους, αφού το Φρούριο της Χίου είναι εδώ και πάνω από έναν αιώνα τόπος προσφύγων.

 

  1. Κλείνοντας, και αφού σας ευχαριστήσω για άλλη μία φορά, για την όμορφη αυτή συζήτηση, θα ήθελα να μου πείτε τι είναι αυτό που σας έμεινε από την ιστορία της Ελισσώς. Αυτό που σας έκανε, ίσως, να δείτε διαφορετικά κάποια πράγματα;

Η Ελισσώ είναι μια ηρωίδα γήινη, με αδυναμίες, πάθη, λάθη. Θυμίζει ηρωίδα του Ευριπίδη. Κυρίως, όμως, επιβιώνει μέσα από τραγικές καταστάσεις κι αυτό μακάρι να αποτελεί παράδειγμα για όλους μας, αφού η ζωή δεν είναι ένας ίσιος δρόμος.

Σας ευχαριστώ κι εγώ με τη σειρά μου και εύχομαι η Ελισσώ με την παρέα της να σεργιανίσουν τους αναγνώστες στα σοκάκια του Κάστρου, να τους κάνουν να γελάσουν και να κλάψουν με τις ιστορίες τους και κλείνοντας το βιβλίο να νιώσουν ικανοποίηση από αυτό το σύντομο αλλά νοσταλγικό ταξίδι στο χρόνο.

Χρυσή-Σίσυ Αγγελίδου

Από Κομοτηνή και Καλαμάτα, κατέληξα στον Άγιο Νικόλαο Κρήτης, μετανάστρια του έρωτα. Λατρεύω τα ταξίδια και έχω γυρίσει σε πολλά - πολλά μέρη. Αλλά πάνω από όλα λατρεύω τα ταξίδια της ψυχής! Και έχω κάνει πολλά! Μέσα από την μοναδική, παντοτινή, ανεκτίμητη αγάπη για τα βιβλία. Αυτή την αγάπη -και όχι μόνο- θέλω να μοιραστώ μαζί σας.

Διαβάστε περισσότερα

Τελευταία άρθρα από τον/την Χρυσή-Σίσυ Αγγελίδου