Η Σύρος του 19 ου αιώνα ... Συζητώντας με την κυρία Πουλίδου

Γράφτηκε από την

poulidou "Πέρα Δώθε" και η ιστορία της Σύρου τα τελευταία χρόνια του 19ου αιώνα ξεδιπλώνεται μπρόστα μας...

Ο Στέφανος, η Σμαράγδα, ο Άλκης, η Ελένη, ο Ζαννής, ο Αντώνης, ο Χαρίλαος, η Ρορώ, η Ευδοξία και όλη η οικογένεια Χωρεμή έρχεται να μας συστηθεί μέσα απο την συζήτησή μας με την κυρία Πουλίδου και να μας μεταφέρει στη Σύρο του 19ου αιώνα ...

Στις αγωνίες, στους φόβους, στις προσδοκίες, στις επιχειρηματικές δραστηριότητες των Συριανών και στην ακμή και παρακμή του νησιού ... 

 

 

Χ.Α.: Καλησπέρα, κυρία Πουλίδου. Σας ευχαριστώ για τον χρόνο που αφιερώνετε στο site μας Aistihisis.gr. Να σας ευχηθώ καλοτάξιδο το βιβλίο σας «Πέρα Δώθε», όπου παρουσιάζεται η Σύρος του 1822 και έπειτα μέσα από την οικογένεια Χωρέμη. Πόσο εύκολο ήταν το ταξίδι αυτό;

Π.Χ.: Πρώτα πρώτα εγώ σας ευχαριστώ που με επιλέξατε γι΄ αυτή την κουβέντα. Στο ερώτημά σας, νομίζω ότι όταν σου αρέσει αυτό που κάνεις, δεν λογαριάζεις τις δυσκολίες. Για την ακρίβεια, δεν θυμάμαι να αντιμετώπισα «δυσκολίες». Ανησυχίες είχα, υπερένταση, υπερδιέγερση, μια εσωτερική αναταραχή, ναι, αναμφίβολα! Αλλά το «ταξίδι» μου ήταν διασκεδαστικό, γοητευτικό, πολλές φορές συναρπαστικό.

Χ.Α.: Μαζί με το πρώτο σας βιβλίο, το «Άνω Κάτω», έχουμε την ιστορία της Σύρου κατά τον 19ο αιώνα. Υπήρξε κάτι που σας δυσκόλεψε κατά την έρευνά σας; Και πόσο εύκολο ήταν να συνδυάσετε την έρευνα με τη μυθοπλασία; Τι σας γοητεύει περισσότερο; Η ιστορική έρευνα ή η μυθοπλασία; 

Π.Χ.: Καταρχάς η έρευνα με τη μυθοπλασία πήγαιναν παρέα. Όσο διάβαζα την ιστορία της Σύρου στο μυαλό μου είχα τους πρωταγωνιστές μου (που πήραν πάνω τους την ιστορία του νησιού), κι όσο έγραφα τη μυθοπλασία συχνά προσέκρουα στην ανάγκη να κάνω μια μεγαλύτερη έρευνα. Για μένα ήταν ένα αξεδιάλυτο ζευγάρι αυτά τα δύο και δεν μπορώ να ζυγίσω ποιο είχε μέσα μου το προβάδισμα. Πάντως, αυτό που προσπαθούσα επίμονα (και στα δύο βιβλία) να βρω ήταν η καθημερινότητα του τόπου. Ποιες ήταν οι μικρές καθημερινές συνήθειες των ανθρώπων, πώς περνούσαν τη μέρα τους οι Ερμουπολίτες, πώς γλεντούσαν, πώς παντρεύονταν, πως παραθέριζαν, πώς πενθούσαν;

 

Χ.Α.: Και πάμε στους πρωταγωνιστές της ιστορίας. Ο Αδαμάντιος Χωρέμης εγκαταλείπει με την οικογένειά του τη Χίο, λίγο πριν τη σφαγή το 1822, και πηγαίνει στη Σύρο. Πρόσφυγες πλέον εκεί προσπαθούν να αναγεννηθούν από τις στάχτες τους. Ο γιος του Αδαμάντιου, ο Στέφανος, μαζί με τη γυναίκα του, τη Σμαράγδα, καταφέρνουν να αναδειχθούν κοινωνικά και οικονομικά. Ποια δύναμη είναι αυτή που ωθεί τους ανθρώπους να αντιμετωπίζουν τον ξεριζωμό;

Π.Χ.: Εν προκειμένω το δίλημμα ήταν απλό: σφαγή ή ξεριζωμός. Το ιδιαίτερο στην περίπτωσή τους ήταν ότι διέβλεψαν την επερχόμενη δυστυχία και απέδρασαν στη Σύρο μεταφέροντας και κάποια κεφάλαια. Έτσι, έζησαν μεν τη βίαιη αποκόλληση απ΄ τον τόπο τους και τον τρόπο της ζωής τους, αλλά είχαν τη δυνατότητα να κάνουν μια νέα εκκίνηση. Κι επειδή ήταν άνθρωποι λογικοί αλλά και δημιουργικοί ανέπτυξαν μεθοδικά και αποτελεσματικά μια δραστηριότητα που τελικά αναβάθμισε το επίπεδο της ζωής τους, αλλά επίσης αναβάθμισε θεαματικά και τον τόπο διαβίωσής τους.

 

Χ.Α.: Η Σύρος από το 1822 και έπειτα δέχθηκε πρόσφυγες διάφορων εθνικοτήτων. Και ήταν αυτοί που ανοικοδόμησαν το νησί, που έχτισαν την Ερμούπολη και κατέστησαν το νησί ένα από τα σημαντικότερα λιμάνια της εποχής. Ωστόσο, οι ντόπιοι ήταν καχύποπτοι και τους έβλεπαν ως απειλή, μια αντιμετώπιση που τη βλέπουμε ακόμα και σήμερα. Γιατί πιστεύετε υπάρχει αυτή η στάση απέναντι στους πρόσφυγες;

Π.Χ.: Νομίζω πως καταρχάς είναι η δυσπιστία απέναντι στο «καινούργιο» - οι καθολικοί Φραγκοσυριανοί έβλεπαν με καχυποψία τα ήθη και τα έθιμα των Χίων, ενώ οι Συριανοί αργότερα αντιμετώπιζαν με υπεροψία τους «Γάλλους και τους Ιταλιάνους» που έφτασαν κυνηγημένοι στο νησί τους, ακριβώς για να επισημάνουν τα κοινωνικά-ταξικά όρια. Διότι, ναι μεν ζούσαν όλοι μαζί, αλλά δεν ήταν και όλοι μαζί ίσοι. 

Και φυσικά υπάρχει πάντα υποδόρια η ανησυχία περιστολής των κεκτημένων. Αν το πηγάδι ποτίζει περισσότερους, κάποια στιγμή θα στερέψει – αυτή είναι η αρχέγονη ανθρώπινη ανησυχία. Και η απάντηση σ΄ αυτή τη μικρόκαρδη στάση είναι ότι η τύχη έφερε να γεννηθούν οι μεν πλάι στο πηγάδι και οι δε πιο μακριά του. Τώρα λοιπόν που οι συνθήκες έφεραν και τους μεν και τους δε να ζήσουν πλάι πλάι, θα πρέπει να αναζητήσουν κι άλλα πηγάδια ή άλλες πηγές ποτισμού τους. 

 

Χ.Α.: Ο Στέφανος, δυναμικός, επιχειρηματικό μυαλό, στήνει μια κερδοφόρα επιχείρηση. Παρ’ όλα αυτά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος απέναντι σε οικογενειακές προδοσίες. Κάτι το οποίο με εξέπληξε να πω την αλήθεια. Περίμενα ότι θα ήταν πιο σκληρός και ικανός να αντιμετωπίσει τέτοιες καταστάσεις. Τελικά, το χρήμα μεταλλάσσει τον άνθρωπο, μόνο εφόσον ο ίδιος το αφήνει να ορίζει τη ζωή του;

Π.Χ.:Τον αδικείτε! Ο Στέφανος ήταν άνθρωπος του καθήκοντος, πήρε πάνω του μεγάλες ευθύνες, σήκωσε στους ώμους του την επιχείρηση, προέβλεψε να μείνουν ανοιχτές εναλλακτικές επαγγελματικές προοπτικές και για τους κλώνους της οικογένειας, διαχειρίστηκε με δικαιοσύνη τις οικογενειακές δυσκολίες, αλλά ναι, την προδοσία δεν τη συγχώρεσε. Προχώρησε παρακάτω, αλλά η ανάμνησή της τον είχε σημαδέψει. Και βασικά, ήταν ψυχολογικά καταπονημένος όταν το μοντέλο ανάπτυξης του νησιού έπαιρνε άλλα μονοπάτια κι η επιχειρηματική δραστηριότητα μεταφερόταν απ΄ τη ναυτιλία στη βιομηχανία.

 

Χ.Α.: Σμαράγδα: ευγενική, καλοπροαίρετη, η κολόνα της οικογένειας. Ο Στέφανος την αντιμετωπίζει με σεβασμό και λαμβάνει υπόψη του τη γνώμη της. Πώς γίνεται μια γυναίκα της εποχής εκείνης να έχει μια τέτοια θέση;

Π.Χ.: Μα είχε τέτοια θέση! Οι γυναίκες δεν εργάζονταν, αλλά κρατούσαν τη διαχείριση του νοικοκυριού (που ήταν μια πολυσύνθετη δουλειά), την ενότητα της οικογένειας (που τα παρακλάδια της απλώνονταν σε όλο τον κόσμο), την ευθύνη για τη διαπαιδαγώγηση των τέκνων και την οργάνωση της κοινωνικής ζωής. Μικροί μαέστροι ήταν…

 

Χ.Α.: Η Σύρος εκείνη την εποχή διακρινόταν για την πνευματική ζωή. Εκπαιδευτήρια, θέατρα, προξενεία, τράπεζες, καφέ συνέβαλλαν στην ανάπτυξη του πνευματικού επιπέδου των κατοίκων. Έπαιξε ρόλο και η πολιτιστική αυτή άνθιση στην οικονομική ανάπτυξη του νησιού;

Π.Χ.: Κι εδώ θα σας έλεγα ότι αυτά τα δύο πάνε παρέα. Μόλις η ευμάρεια έκανε την εμφάνισή της στο νησί, οι Ερμουπολίτες αναζήτησαν τη βελτίωση της διαβίωσής τους, άρα άνθισαν από κοντά και τα καφέ, τα θέατρα, οι λέσχες, τα αναγνωστήρια, οι εφημερίδες και τα περιοδικά. Και όλα αυτά βέβαια αποτέλεσαν νέες πηγές εισοδήματος, καθώς άνοιξε η αγορά εργασίας και νέες δραστηριότητες συνεισέφεραν στον προσπορισμό των Συριανών.

 

Χ.Α.: Ένας άλλος χαρακτήρας που μου κέντρισε το ενδιαφέρον ήταν ο Αντώνης, ο ανιψιός του Στέφανου και της Σμαράγδας. Η παιδική του ηλικία στιγματίστηκε από ένα τραγικό γεγονός και, ενώ δέχθηκε την αγάπη και τη φροντίδα του Στέφανου και της Σμαράγδας, ο ίδιος έγινε ένας ψυχρός ορθολογιστής και στράφηκε εναντίον της οικογένειάς του. Στον αντίποδα, έχουμε τον Ζανή, τον γιο του Στέφανου και της Σμαράγδας. Και ενώ μεγάλωσε στο ίδιο περιβάλλον με τον Στέφανο, έγινε ένα σεβάσμιο παιδί, ένας εργατικός νέος και ένας σωστός οικογενειάρχης. Τελικά, η αγάπη μόνη της δεν είναι ικανή να διαμορφώσει ηθικά σωστούς ανθρώπους; Ή τα βιώματα της παιδικής ηλικίας επηρεάζουν τον χαρακτήρα μας;

Π.Χ.: Δεν έχω αδέλφια και δεν έχω παιδιά. Έχω όμως δει γύρω μου εκατοντάδες περιπτώσεις παιδιών που μεγάλωσαν από τους ίδιους γονείς στο ίδιο σπιτικό και είναι διαμετρικά αντίθετοι χαρακτήρες. Κι όσο μεγαλώνω, βεβαιώνομαι πως ό,τι γράψει μέσα μας στα παιδικά μας χρόνια μάς σημαδεύει σε όλη μας τη ζωή. Δύσκολα, πολύ δύσκολα, το ξεφορτωνόμαστε.

 

Χ.Α.: Η ανάπτυξη της τεχνολογίας, το πέρασμα της ναυτιλίας από το ιστίο στον ατμό έφερε και την οικονομική εξασθένηση του λιμανιού της Σύρου. Ο Πειραιάς και η Πάτρα αρχίζουν να αναπτύσσονται και να αποκτούν ναυτική δύναμη. Διαβάζοντας τις αντιδράσεις των επιχειρηματιών της Σύρου σκεφτόμουν ότι εθελοτυφλούσαν και δεν ήθελαν να αποδεχτούν την αλλαγή που ερχόταν. Γιατί οι άνθρωποι είναι επιφυλακτικοί σε καθετί νέο και δεν δέχονται την πρόοδο;

Π.Χ.: Εσείς δέχεστε ότι τα ρομπότ θα υποκαταστήσουν τους ανθρώπους σε ένα κοντινό μας μέλλον; Η πρόοδος δεν είναι πάντα ευχάριστη, φέρνει ανακατατάξεις, έχει θύματα, απαιτεί αναπροσαρμογές. Η ζωή μάς έχει δείξει ότι δεν μπορούμε να πάμε κόντρα στην «πρόοδο», γιατί έχει μαζί της τη δυναμική των πραγμάτων και, παρά τα αναχώματα που κάποτε βάζουμε, αυτή θα βρει τις διεξόδους της και θα μας επιβληθεί. Άρα, το σωστό είναι να έχουμε τη διάθεση της αναπροσαρμογής. Και αυτή τη σοφία οι προηγούμενες γενιές την είχαν. Σκεφθείτε, οι παππούδες μας και οι προπάπποι μας γεννιόντουσαν π.χ. στη Χίο, πτώχευε η δουλειά του πατέρα κι έφευγε όλη η οικογένεια μαζί (μερόνυχτα πάνω σε μια βάρκα) στην Οδησσό, όπου συχνά έμπαιναν σε καραντίνα κι όπου έφτιαχναν απ΄ την αρχή τη ζωή τους πλάι σε θείους και ξαδέλφια, ενώ μπορεί ο κύκλος αυτός να επαναλαμβανόταν και να επέστρεφαν μερικά χρόνια αργότερα στην Ελλάδα.

 

Χ.Α.: Κλείνοντας τη συνέντευξή μας θα ήθελα να μας πείτε πώς νιώσατε όταν ολοκληρώσατε το ταξίδι της ιστορίας της Σύρου, που διήρκησε έναν αιώνα.

Π.Χ.: Στενάχωρα. Ήταν τόσο συναρπαστική αυτή η φυγή προς τα πίσω, σε εποχές δημιουργικές και προωθητικές, που η προσγείωση δεν μου άρεσε. Σαν να ορφάνεψα ένιωσα που έχασα την επαφή μου με τον θείο Χαρίλαο και τη Ρορώ, τη θεία Ελβίρα, την Έλι, την Αμίρα… Αλλά έτσι είναι τα βιβλία, έχουν αρχή και τέλος. Όπως και η ζωή εξάλλου.

Χρυσή-Σίσυ Αγγελίδου

Από Κομοτηνή και Καλαμάτα, κατέληξα στον Άγιο Νικόλαο Κρήτης, μετανάστρια του έρωτα. Λατρεύω τα ταξίδια και έχω γυρίσει σε πολλά - πολλά μέρη. Αλλά πάνω από όλα λατρεύω τα ταξίδια της ψυχής! Και έχω κάνει πολλά! Μέσα από την μοναδική, παντοτινή, ανεκτίμητη αγάπη για τα βιβλία. Αυτή την αγάπη -και όχι μόνο- θέλω να μοιραστώ μαζί σας.

Διαβάστε περισσότερα