Μια απολαυστική ματιά στα ανθρώπινα παρασκήνια του Αγώνα
Κακά τα ψέματα, με την Ελληνική Επανάσταση του 1821 έχουμε μάθει να πηγαίνουμε από το ένα άκρο στο άλλο. Ή θα ακούμε στα σχολικά βιβλία για τέλειους ήρωες που δεν έκαναν ποτέ κανένα λάθος, ή θα πέφτουμε πάνω σε αναλύσεις που ισοπεδώνουν τα πάντα. Ο ιστορικός Νίκος Γιαννόπουλος — σύμβουλος στην εκπομπή «Μηχανή του Χρόνου» — καταφέρνει με το βιβλίο του από τις εκδόσεις Μεταίχμιο να βρει την ιδανική ισορροπία. Μας δείχνει ότι η πραγματική ιστορία, με τα πάνω και τα κάτω της, είναι πολύ πιο συναρπαστική από οποιονδήποτε μύθο.
Tο «21 ιστορίες για το 1821» δεν είναι άλλο ένα στεγνό βιβλίο γεμάτο ημερομηνίες, λίστες μαχών και ξερές πληροφορίες που σε κάνουν να νυστάζεις. Ο συγγραφέας επέλεξε να γράψει αυτοτελή κεφάλαια, δημιουργώντας ουσιαστικά 21 ανεξάρτητα μικρά στιγμιότυπα. Μέσα από αυτά, φωτίζει άγνωστες λεπτομέρειες για πράγματα που νομίζαμε ότι ξέραμε, φέρνει στο προσκήνιο ανθρώπους που έμειναν στην αφάνεια και μιλάει ανοιχτά για τα ανθρώπινα πάθη, τις πολιτικές ίντριγκες, τους εμφύλιους και τα διπλωματικά παιχνίδια της εποχής. Και το καλύτερο; Δεν είναι μια πρόχειρη δουλειά της σειράς. Είανι το αποτέλεσμα τριάντα χρόνων έρευνας, με ατελείωτο διάβασμα παλιών ημερολογίων και επιτόπιες επισκέψεις στα ίδια τα πεδία των μαχών.
Το πιο ωραίο κομμάτι στο βιβλίο είναι ότι ο Γιαννόπουλος πιάνει γεγονότα που η επίσημη ιστορία συνήθως προσπερνάει γρήγορα-γρήγορα!!!
- Τι πραγματικά έγινε με τον Ιερό Λόχο: Μας πάει στην αρχή της Επανάστασης, στην καταστροφή στο Δραγατσάνι. Δεν μένει όμως μόνο στα στρατιωτικά, αλλά αναλύει την ψυχολογία αυτών των νεαρών παιδιών, τον αγνό ενθουσιασμό τους, την απειρία τους και το άσχημο πολιτικό παιχνίδι που παίχτηκε στην πλάτη τους.
- Η «τρέλα» των Μπουρλοτιέρηδων: Όλοι ξέρουμε τον Κανάρη, αλλά εδώ καταλαβαίνεις τι σήμαινε στην πράξη να οδηγείς ένα πυρπολικό. Ο συγγραφέας εξηγεί τις τεχνικές δυσκολίες και την απίστευτη ψυχραιμία που χρειαζόταν για να κουμαντάρεις μια ζωντανή βόμβα, φέρνοντας στο φως και άλλους ναυμάχους που ξεχάστηκαν.
- Ο Παπαφλέσσας στο Μανιάκι σαν αληθινός άνθρωπος: Αυτό είναι ίσως από τα πιο δυνατά κεφάλαια. Ο Γιαννόπουλος δεν παρουσιάζει τον Παπαφλέσσα σαν άγιο, αλλά σαν έναν άνθρωπο παρορμητικό, με μεγάλες φιλοδοξίες αλλά και τεράστιο πείσμα. Βλέπουμε τα στρατηγικά του λάθη, αλλά και την απόφασή του να πολεμήσει μέχρι θανάτου τον Ιμπραήμ, κάτι που κάνει τη θυσία του ακόμα πιο συγκλονιστική, γιατί βλέπεις έναν άνθρωπο με σάρκα και οστά, όχι ένα κρύο άγαλμα.
- Το σκοτεινό πρόσωπο των Εμφυλίων: Το βιβλίο δεν μασάει τα λόγια του για τις πιο «μαύρες» στιγμές, όπως οι εμφύλιοι πόλεμοι και η φυλάκιση του Κολοκοτρώνη. Εξηγεί απλά και καθαρά πώς τα προσωπικά συμφέροντα και οι τοπικές κόντρες παραλίγο να καταστρέψουν τα πάντα πριν καν ελευθερωθούμε, δίνοντας τροφή για σκέψη.
Το μεγάλο ατού του βιβλίου είναι ότι διαβάζεται σαν νερό. Ο Γιαννόπουλος αποφεύγει το βαρύ, ακαδημαϊκό στυλ που χρησιμοποιούν συνήθως οι ιστορικοί και γράφει με έναν τρόπο ζωντανό και άμεσο, που θυμίζει καλογυρισμένο τηλεοπτικό ντοκιμαντέρ. Σε κρατάει σε εγρήγορση από την πρώτη μέχρι την τελευταία σελίδα.
Οι πρωταγωνιστές του '21 κατεβαίνουν από τα μαρμάρινα βάθρα τους. Έχουν ελαττώματα, εγωισμούς, κάνουν λάθη και έχουν προσωπικές κόντρες. Αυτό όμως δεν μειώνει το τι κατάφεραν. Αντίθετα, σε κάνει να τους θαυμάζεις περισσότερο, γιατί συνειδητοποιείς ότι αυτό το «θαύμα» της Επανάστασης το πέτυχαν κανονικοί άνθρωποι και όχι κάποιοι αψεγάδιαστοι υπερήρωες. Επίσης, επειδή τα κεφάλαια είναι αυτόνομα, το βιβλίο είναι εξαιρετικά βολικό: μπορείς να το ανοίξεις, να διαβάσεις μία ιστορία που σου κίνησε το ενδιαφέρον και να το κλείσεις, χωρίς να χάσεις τη σειρά σου.
Αν ψάχνεις για ένα κλασικό ιστορικό βιβλίο που πιάνει τα γεγονότα με τη σειρά, από την αρχή μέχρι το τέλος της Επανάστασης, μάλλον η αποσπασματική δομή του θα σε ξενίσει. Δεν είναι σχολικό εγχειρίδιο. Επίσης, με έκταση μόλις 216 σελίδες, μερικές από τις ιστορίες είναι τόσο καθηλωτικές που, όταν τελειώνουν, σου αφήνουν μια γλυκιά «γκρίνια» ότι ήθελες κι άλλο, να μάθεις περισσότερες λεπτομέρειες.
Το «21 ιστορίες για το 1821» είναι ένα εξαιρετικό βιβλίο που αξίζει να βρίσκεται σε κάθε βιβλιοθήκη. Είναι ιδανικό για όποιον θέλει να μάθει πραγματική ιστορία χωρίς να κουραστεί, αλλά και για εκπαιδευτικούς που ψάχνουν φρέσκες, ζωντανές ιστορίες για να τραβήξουν την προσοχή των μαθητών τους. Είναι μια τίμια, τεκμηριωμένη ματιά στο παρελθόν μας, γραμμένη με πολύ μεράκι και, πάνω από όλα, με σεβασμό στον αναγνώστη.
