«Κοπεγχάγη, 1943. Η ζωή της Άννε-Μαρί Γιόχανσεν είναι ένα μπερδεμένο κουβάρι: σχολείο, οικογένεια, ελλείψεις σε τρόφιμα και πάντοτε γύρω οι στρατιώτες των ναζί. Για την Άννε-Μαρί, η γενναιότητα είναι κάτι αφηρημένο· γενναίοι είναι οι ιππότες που σκοτώνουν δράκου στα παραμύθια που διηγείται στην Κίρστι, τη μικρή της αδελφή, πριν κοιμηθούν.
Όταν ο γερμανικός στρατός ξεκινά την επιχείρηση «μετεγκατάστασης» όλων των Εβραίων της Δανίας, οι Γιόχανσεν αποφασίζουν να πάρουν στο σπίτι τους την Έλεν Ρόζεν, την καλύτερη φίλη της Άννε-Μαρί, λέγοντας στους ναζί ψέματα ότι το κορίτσι είναι η αδελφή της Άννε-Μαρί. Είναι όμως αυτό αρκετό για να ξεγελάσουν τους Γερμανούς; Και τι θα απογίνει η αληθινή οικογένεια της Έλεν, καθώς και όλοι οι Εβραίοι της Δανίας που κινδυνεύουν από τη φρικιαστική μηχανή θανάτου των ναζί;
Η αφήγηση κυλάει αβίαστα, είναι καθηλωτική! Ένα μυθιστόρημα που δεν το αφήνεις από τα χέρια σου και το θυμάσαι για καιρό! —Horn Book» (οπισθόφυλλο).
Το Μέτρησε τ’ αστέρια είναι από εκείνα τα βιβλία που καταφέρνουν να χωρέσουν μεγάλο ιστορικό φορτίο μέσα σε μια αφήγηση απλή, ευθύβολη και βαθιά ανθρώπινη. Η Lois Lowry επιλέγει να κοιτάξει τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο όχι μέσα από το μεγαλείο ή τη φρίκη των μεγάλων γεγονότων, αλλά μέσα από το βλέμμα ενός παιδιού που έρχεται αντιμέτωπο με τη βία της Ιστορίας χωρίς να μπορεί να την ερμηνεύσει πλήρως. Αυτή η επιλογή, συνειδητά αντι-επική, αποτελεί τη μεγαλύτερη λογοτεχνική της επιτυχία.
Το ύφος της Lowry χαρακτηρίζεται από μια λεπτή, χαμηλότονη γραφή, αποφεύγει τις συναισθηματικές υπερβολές και επιτρέπει στα γεγονότα να μιλήσουν από μόνα τους. Το αποτέλεσμα; Μία ιστορία που διαχειρίζεται σοβαρότατα θέματα – φόβο, καταπίεση, απώλεια, ηθική επιλογή – χωρίς να τα τραυματοποιεί ή να τα απλουστεύει για τις ανάγκες του νεαρού αναγνωστικού κοινού.
Η ένταση δεν δημιουργείται με σκηνές θεαματικής δράσης, αλλά με τη σιωπηλή αγωνία της καθημερινότητας: το βλέμμα ενός στρατιώτη, μια πόρτα που δεν πρέπει να ανοίξει, μια διαδρομή που πρέπει να γίνει με προσοχή. Αυτή η υποδόρια δραματικότητα καθιστά το βιβλίο εξαιρετικά ώριμο, χωρίς να χάνει την παιδικότητά του.
Η παιδική οπτική της Άννε – Μαρί αποτελεί αισθητικό και ιδεολογικό εργαλείο. Η Άννε – Μαρί δεν είναι ηρωίδα με τον παραδοσιακό τρόπο· είναι ένα παιδί που αναγκάζεται να μεγαλώσει γρηγορότερα, να διαχειριστεί φόβους που δεν έχουν αναλογία με την ηλικία της. Κι όμως, η Lowry δεν της αφαιρεί τη φυσική παιδική αφέλεια· αντίθετα, τη χρησιμοποιεί για να φωτίσει τη σύγχυση και την ηθική πολυπλοκότητα της εποχής.
Αυτή η ισορροπία μεταξύ αθωότητας και ευθύνης είναι εξαιρετικά δύσκολο να επιτευχθεί στη λογοτεχνία για παιδιά, και το Μέτρησε τ’ αστέρια αποτελεί υποδειγματικό παράδειγμα. Η αφήγηση επιτρέπει στα παιδιά-αναγνώστες να ταυτιστούν χωρίς να φορτωθούν βάρος δυσανάλογο, ενώ οι ενήλικες μπορούν να αναγνώσουν την υπόγεια τραγικότητα που η παιδική συνείδηση μόνο υποψιάζεται.
Η Lowry χρησιμοποιεί ένα λιτό, καθαρό, εξαιρετικά ελεγχόμενο ύφος. Οι περιγραφές είναι μετρημένες, οι διάλογοι πιστοί στη ρεαλιστική οικειότητα της εποχής, και ο ρυθμός υπηρετεί τη σταδιακή κλιμάκωση της αγωνίας. Η οικονομία της γραφής προσδίδει στο βιβλίο μια σχεδόν μουσική ακρίβεια: κάθε σκηνή λειτουργεί ως νύξη, κάθε σιωπή ως σχόλιο.
Ο τίτλος δεν είναι τυχαίος∙ το φως λειτουργεί ως μοτίβο: φως για καθοδήγηση, φως για ελπίδα, φως μέσα σε μια εποχή σκοταδιού. Η Lowry δεν καταφεύγει σε προφανείς αλληγορίες, αλλά αφήνει την εικόνα του φωτός να εμφανίζεται την κατάλληλη στιγμή, υποδηλώνοντας ότι η ανθρωπιά συχνά εκδηλώνεται στις πιο δύσκολες συνθήκες. Η γενναιότητα παρουσιάζεται όχι ως μεγάλη ηρωική πράξη, αλλά ως άθροισμα μικρών αποφάσεων. Αυτή η ηθική στάση καθιστά το βιβλίο ιδιαίτερα
Το Μέτρησε τ’ αστέρια είναι ένα βιβλίο που διακρίνεται για τη λογοτεχνική ποιότητα, την ιστορική ευαισθησία και τη συναισθηματική του ακρίβεια. Η Lois Lowry καταφέρνει να αποδώσει την ατμόσφαιρα μιας σκοτεινής εποχής με τρόπο προσβάσιμο στα παιδιά και ταυτόχρονα βαθιά συγκινητικό για τους ενήλικες. Η γραφή της, στρωτή αλλά ουσιαστική, μετατρέπει το βιβλίο σε διαχρονικό παράδειγμα του πώς η παιδική λογοτεχνία μπορεί να μιλήσει για τα βαρύτερα ανθρώπινα ζητήματα χωρίς να θυσιάσει την τρυφερότητα ή την ελπίδα.
Ένα έργο που δικαίως κατέχει θέση ανάμεσα στα σημαντικότερα βιβλία για παιδιά για τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο· και ίσως ένα από τα πιο όμορφα παραδείγματα της ιδέας ότι η γενναιότητα δεν είναι κραυγαλέα, αλλά ήσυχη, σαν ένα μικρό αστέρι που φωτίζει στον ουρανό.
